x

Bohaterowie

August Fieldorf - Nil

August Fieldorf ps. „Nil”(1895-1953) - żołnierz I Brygady Legionów, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. W wojnie obronnej 1939 r. przeszedł cały szlak bojowy 12. Dywizji Piechoty, jako dowódca 51. Pułku Piechoty Strzelców Kresowych im. Giuseppe Garibaldiego. Przez Węgry przedostał się na Zachód do polskiej armii.Został pierwszym emisariuszem Rządu i Naczelnego Wodza do kraju. 17 lipca 1940 wyruszył z Londynu przez Afrykę, Stambuł, Belgrad, Budapeszt, do Warszawy dotarł 6 września. Dowódca Kedywu KG Armii Krajowej. W 1944 awansowany na stopień generała brygady i mianowany na stanowisko Naczelnego Komendanta organizacji „NIE” do działań w warunkach sowieckiej okupacji. W1945 r. aresztowany przez NKWD pod fałszywym nazwiskiem Walenty Gdanicki i zesłany do obozu pracy na Uralu. Po odbyciu kary, w 1947 powrócił do Polski i w 1948 r. ujawnił się. Aresztowany w 1950 r., osadzony w aresztach śledczych MBP przy ul. Koszykowej i przy ul. Rakowieckiej 37. Mimo tortur odmówił współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa. Po sfingowanym procesie skazany na karę śmierci. Wyrok przez powieszenie wykonano 24 lutego 1953 r. w więzieniu Warszawa-Mokotów przy Rakowieckiej. Jego ciała nie odnaleziono do dzisiejszego dnia.

Łukasz Ciepliński

Łukasz Ciepliński ps. „Pług” (1913-1951) – uczestnik wojny obronnej 1939 r. Od początku okupacji działał w konspiracyjnych organizacjach ZWZ, AK. W październiku 1944 r. podjął nieudaną próbę odbicia więzionych przez NKWD na zamku w Rzeszowie żołnierzy AK. Kolejno działał w NIE, w Delegaturze Sił Zbrojnych i w Stowarzyszeniu WiN. W styczniu 1947 r. został prezesem IV Zarządu Głównego WiN. Aresztowany w listopadzie 1947 r. Przeszedł brutalne śledztwo.

Witold Pilecki

Witold Pilecki ps. „Witold”(1901-1948) - studiował na Wydziale Rolnym Uniwersytetu w Poznaniu oraz na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Za zasługi w Bitwie Warszawskiej i czynny udział w wyzwoleniu uhonorowany Krzyżem Walecznych. Podczas II wojny światowej walczył w kampanii wrześniowej. Był dowódcą plutonu w szwadronie kawalerii 19. Dywizjonu Piechoty Armii „Prusy". W konspiracji współtworzył Tajną Armię Polską. Dobrowolnie poszedł do Auschwitz, gdzie założył Związek Organizacji Wojskowej, którego członkowie zdobywali żywność, ubranie, pomagali w przekazywaniu wiadomości rodzinom więźniów. Uciekł z Auschwitz w 1943 r. i napisał raport o obozie. Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Prowadził działalność wywiadowczą na rzecz 2. Korpusu Polskiego we Włoszech, zbierał też informacje o żołnierzach więzionych w obozach NKWD. Oskarżony o działalność wywiadowczą na rzecz rządu polskiego na emigracji, skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 15 maja 1948 r. w Warszawie.

Hieronim Dekutowski

Hieronim Dekutowski ps. „Zapora” (1924-1949) - uczestnik wojny obronnej 1939 r., po kampanii wrześniowej przedostał się na Węgry, gdzie został internowany. Zbiegł z obozu i przedostał się na Zachód. Przeszedł szkolenie dla cichociemnych, zrzucony nad Polską we wrześniu 1943 r. W kraju został dowódcą oddziałów partyzanckich AK na Lubelszczyźnie. Przeprowadził wiele akcji bojowych przeciwko oddziałom niemieckim. Po wejściu sowietów do Polski pozostał w konspiracji. Działalność bojową prowadził do 1947 r. Aresztowany w trakcie próby wyjazdu na Zachód. Przeszedł brutalne śledztwo w więzieniu przy Rakowieckiej. Skazany na karę śmierci, wyrok wykonano 7 marca 1949 r.

Abp Antoni Baraniak

Abp Antoni Baraniak (1904-1977) – w 1925 r. złożył śluby wieczyste w Zgromadzeniu Salezjańskim, a pięć lat później przyjął z rąk abp. Adama Sapiehy święcenia kapłańskie. Był sekretarzem i kapelanem prymasów Polski: kard. Augusta Hlonda i kard. Stefana Wyszyńskiego. W 1951 r. otrzymał sakrę biskupią. Z racji swej bliskiej współpracy z prymasem, stał się jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiego Kościoła w najgorszych czasach stalinowskich prześladowań. W nocy z 25 na 26 września 1953 roku, kiedy do pałacu arcybiskupów warszawskich wkroczyli funkcjonariusze UB w celu aresztowania kard. Wyszyńskiego, prymas sądził, że to bp Baraniak zastąpi go w pełnieniu obowiązków. Jednak kilka godzin później został zatrzymany i osadzony w więzieniu przy Rakowieckiej. Torturowany fizycznie i psychicznie. W 1955 r. przewieziono go do miejsca odosobnienia w Marszałkach pod Ostrzeszowem, a następnie do Krynicy Górskiej. Nie poszedł na współpracę. Po październiku 1956 r. wyszedł na wolność. Od 1957 roku sprawował funkcję metropolity poznańskiego. Organizował uroczystości milenijne. Zmarł 13 sierpnia 1977 roku.

Wiktor Stryjewski

Wiktor Stryjewski ps. „Cacko” (1916-1951) – uczestnik wojny obronnej 1939 r., żołnierz Armii Krajowej. W lutym 1945 r. zatrzymany za zabicie sowieckiego żołnierza gwałcącego Polkę. Dzięki pomocy funkcjonariusza UB, który współpracował z podziemiem, zbiegł z aresztu. Walczył w oddziałach Franciszka Majewskiego oraz Stefana Bronarskiego. Od października 1947 r. dowódca oddziału Pogotowia Akcji Specjalnej NZW. Przeprowadził wiele spektakularnych akcji bojowych i likwidacyjnych. W lutym 1949 r. aresztowany po walce z grupą operacyjną UB-MO-KBW. W lipcu 1950 r. skazany na 38-krotną karę śmierci. Wyrok wykonano 18 stycznia 1951 r. w więzieniu przy Rakowieckiej.

Antonii Heda

Antonii Heda ps. „Szary” (1916-2008) – w 1939 r.uczestnik walk 12. Dywizji Piechoty pod Iłżą, następnie na Lubelszczyźnie. W lipcu 1940 r. zatrzymany przez sowietów podczas próby przejścia granicy i przetrzymywany w Brześciu. W 1941 r. został skazany na 12 lat łagru. Uwolniony podczas ataku Niemiec na ZSRR. W roku 1941 zatrzymany przez Niemców i osadzony w obozie dla jeńców sowieckich k. Terespola, skąd uciekł. Był komendantem Podobwodu Iłża, dowódcą oddziału partyzanckiego i uczestnikiem operacji "Burza". W 1945 w Ruchu Oporu AK, organizacji „Nie” i Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj, w okręgach kieleckim i radomskim. W sierpniu 1945 r. ok. 250-osobowy oddział AK pod jego dowództwem rozbił więzienie w centrum Kielc, przy ul. Zamkowej, i uwolnił ok. 350 więźniów, głównie żołnierzy AK. W 1948 aresztowany i skazany na 4-krotną karę śmierci, zamienioną aktem łaski na dożywocie, osadzony w areszcie Warszawa-Mokotów, następnie w Rawiczu i Wronkach, w 1956 zwolniony na mocy amnestii. W latach 1980-81przewodniczący Niezależnego Związku Kombatantów przy „Solidarności”. Internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce. Współorganizator i prezes Światowej Federacji Polskich Kombatantów. W 2006 Komendant Główny Związku Strzeleckiego, awansowany do stopnia gen. brygady. Zmarł w Warszawie w 2008 roku.

Józef Franczak

Józef Franczak ps. „Lalek” (1918 -1963) - w wieku 17 lat wstąpił do Wojska Polskiego. W 1939 został aresztowany przez sowietów. Zdołał uciec z niewoli i w 1940 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Prowadził szkolenia partyzantów w Żukowie. Był dowódcą drużyny, potem plutonu w III Rejonie Obwodu Lublin AK. W 1944 r. przymusowo wcielony w stopniu oficerskim do 2. Armii Wojska Polskiego. W styczniu 1945, będąc świadkiem wydawania i wykonywania wyroków śmierci na AK-owcach, zdezerterował. Poszukiwany przez NKWD. Brał udział w wielu zamachach na tzw. utrwalaczy władzy ludowej - milicjantów i żołnierzy formacji bezpieczeństwa. W 1961 lubelska prokuratura wydała za Franczakiem list gończy. Zadenuncjowany przez Stanisława Mazura, brata stryjecznego swojej żony (który był tajnym współpracownikiem SB pseud. Michał). Zastrzelony 21 października 1963 r.

Zdzisław Broński

Zdzisław Broński ps. „Uskok” (1912-1949) – uczestnik wojny obronnej 1939 r., trafił do niewoli niemieckiej, z której w roku 1940 zbiegł. Włączył się do działalności partyzanckiej – w Armii Krajowej do 1945 r., po czym rozwiązał swój oddział. Rozważał wstąpienie do LWP, ale dowiedziawszy się, że komunistyczne władze planują jego aresztowanie, wrócił do konspiracji. Wszedł w struktury WiN, gdzie był jednym z najbliższych współpracowników Hieronima Dekutowskiego. W maju 1949 r. UB dowiedziało się o jego miejscu ukrycia. Otoczony, popełnił samobójstwo, rozrywając się granatem.

Franciszek Majewski

Franciszek Majewski (1919-1948) – uczestnik wojny obronnej 1939 r., ranny w bitwie pod Mławą i wzięty do niewoli niemieckiej, z której został zwolniony w 1940 r. Od jesieni 1940 r. żołnierz Polskiej Organizacji Zbrojnej, od 1942 r. w Armii Krajowej. W lipcu 1945 r. ujawnił się wraz z całym Inspektoratem Płocko-Sierpeckim AK. Zagrożony więzieniem, wrócił do konspiracji, walcząc w Ruchu Oporu Armii Krajowej, obwód „Mewa”. W 1947 r. odmówił ponownego ujawnienia się. W kilku spektakularnych akcjach rozbijał oddziały UB-MO na zachodnim Mazowszu. Podporządkował się XXIII Okręgowi NZW. 26 września 1948 w gospodarstwie swojej narzeczonej został otoczony przez oddziały UB-MO-KBW. Po sześciogodzinnej samotnej walce odebrał sobie życie.

Henryk Flame

Henryk Flame ps. „Bartek” (1918 – 1947) - pilot, walczył w kampanii wrześniowej. Został zestrzelony 17 września w okolicach Stanisławowa. W czasie okupacji niemieckiej założył organizację Harcerska Armia Krajowa. Od 1944 roku był żołnierzem Narodowych Sił Zbrojnych, od wiosny 1945 roku komendantem okręgu VII NSZ. W latach 1945-1947 jego oddziały stoczyły blisko 240 potyczek z oddziałami UB-KBW. Oddziały podległe Henrykowi Flame zostały wprowadzone w zasadzkę przez agentów Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego - zamordowano blisko 200 żołnierzy NSZ. Flame został skrytobójczo zabity strzałem w plecy 1 grudnia 1947 w Zabrzegu.

Anatol Radziwonik

Anatol Radziwonik „Olech” (1916-1949) - po skończeniu seminarium nauczycielskiego w Słonimiu uczył w Iszczołnianach k. Szczuczyna. W 1938 r. w Szkole Podchorążych przy 39 pp. w Jarosławiu. Od 1943 dowodził placówką w Obwodzie AK Szczuczyn. Następnie w partyzantce, gdzie dowodził plutonem w 2. kompanii VII batalionu 77 pp. „Ponurego”. Po aresztowaniach sowieckich pozostał w konspiracji. Współdziałał z ppor. „Ragnerem”, por. „Krysią”. Po ich śmierci, od wiosny 1945 r. na czele Obwodu nr 49/67 (pow. szczuczyński i lidzki). który liczył ok. 1000 osób i stanowił najsilniejszą konspiracja za polską granicą na Białorusi. Likwidował enkawudzistów i konfidentów. Poległ 12 maja 1949 r. w starciu z siłami NKWD niedaleko wsi Raczkowszczyzna k. Bakszty, zdradzony przez miejscowego konfidenta.

Marian Bernaciak

Marian Bernaciak ps. „Orlik” (1917-1946) – we wrześniu 1939 r. wzięty do niewoli we Włodzimierzu Wołyńskim. Po ucieczce w konspiracji, pod pseudonimem „Dymek”. W 1941 utworzył punkt kontaktowy ZWZ, inicjator utworzenia szkoły podoficerskiej żołnierzy AK. Szef Kedywu Podobwodu „A” Obwodu Puławy AK. Pod pseudonimem „Orlik” objął dowództwo 1. kompanii 1. batalionu 15. Pułku Piechoty „Wilków”. W akcji „Burza” jego oddział 26 lipca 1944 opanował Ryki i Główną Składnicę Uzbrojenia nr 2 w Stawach. Wyruszył na pomoc powstańczej Warszawie, zatrzymany przez Sowietów. Od września 1944 walczył z okupantem sowieckim i z UB. Po rozwiązaniu AK podporządkowany Delegaturze Sił Zbrojnych. W Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość jako zwierzchnik wojskowy na terenie Inspektoratu Puławy. 24 kwietnia 1945 oddział „Orlika” uwolnił więzionych w PUBP w Puławach. Miesiąc później w Lesie Stockim zgrupowanie „Orlika” rozbiło grupę operacyjną NKWD i UB. W 1946 ranny podczas ucieczki przed oddziałami wojska i milicji. Umiera na polach Piotrówka. Został pochowany na cmentarzu bródnowskim w Warszawie jako Marian Biernacki.

Antoni Żubryd

Antoni Żubryd ps. „Zuch” (1918 – 1946) - uczestnik wojny obronnej w 1939 r. Trafił do niewoli niemieckiej, z której zbiegł. Po wkroczeniu Sowietów do Polski zgłosił się do pomocy w tworzeniu struktur bezpieczeństwa. Od września 1944 był oficerem w PUBP w Sanoku. Utrzymywał kontakty z podziemiem niepodległościowym. W czerwcu 1945 r. wszedł do konspiracji, uwalniając kliku więźniów z aresztu w Sanoku. W ramach odwetu UB aresztował jego 3-letniego syna i teściową. Żubryd zagroził rozstrzelaniem milicjantów z posterunku, który zajął, jeżeli jego rodzina nie zostanie zwolniona. Funkcjonariusze UB, nie chcąc ryzykować, zwolnili dziecko i teściową. Jesienią 1945 r. oddział nazwany Samodzielnym Batalionem Operacyjnym NSZ liczył blisko 150 żołnierzy, brał udział w wielu potyczkach z siłami KBW-UB. Antonii Żubryd został zastrzelony w październiku 1946 r. razem ze swoją ciężarną żoną Janiną, przez agenta UB Jerzego Vaulina.

Stanisław Sojczyński

Stanisław Sojczyński ps. „Warszyc” (1910 – 1947) – uczestnik wojny obronnej w 1939 r. Żołnierz konspiracyjnych organizacji Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej. Od 1942 zastępca komendanta Obwodu AK Radomsko. W sierpniu 1943 r. przeprowadził udaną akcję rozbicia więzienia w Radomsku. W 1945 r. stworzył organizację Konspiracyjne Wojsko Polskie. W jego szeregach walczyło blisko 3 000 żołnierzy. Sojczyński został aresztowany w czerwcu 1946 r. i skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w Łodzi 19 lutego 1947 r.

Stefan Bronarski

Stefan Bronarski (1916-1951) – uczestnik wojny obronnej 1939 r. Od 1940 r. działał w organizacjach konspiracyjnych, od 1942 r. w NSZ, a po scaleniu NSZ z AK był dowódcą Kedywu Inspektoratu i Obwodu Płock AK. Po wkroczeniu do Polski sowietów pozostał w konspiracji. Od 1946 r. był komendantem XXIII Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. W kilku powiatach zachodniego Mazowsza powołał patrole do walki z bezprawiem. Został aresztowany we wrześniu 1948 r. i po prawie dwuletnim śledztwie skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 18 stycznia 1951 r. w więzieniu przy Rakowieckiej.

Ks. Władysław Gurgacz SJ

Ks. Władysław Gurgacz SJ, ps. Sem (1914-1949) - w 1947 r. prowadził rekolekcje w Krynicy, cieszące się wśród wiernych ogromną popularnością, za co miejscowy milicjant próbował go zamordować. Zagrożony aresztowaniem musiał się ukrywać. Został kapelanem Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej. Krakowski Urząd Bezpieczeństwa - aby go ująć - zorganizował liczną agenturę, jednak nikt go nie wydał. Został aresztowany w wyniku niepowodzenia akcji zdobywania pieniędzy w krakowskim banku, w której nie uczestniczył. Nie skorzystał z możliwości ucieczki. 13 sierpnia 1949 roku został skazany na śmierć. Rozstrzelany w krakowskim więzieniu przy ulicy Montelupich 14 września 1949 r.

Kazimierz Kamiński

Kazimierz Kamiński ps. „Huzar” (1919-1953) – uczestnik wojny obronnej w 1939. Dzięki fałszywym dokumentom udało mu się opuścić obóz jeniecki. Działał w Armii Krajowej do 1945 r. Po wkroczeniu sowietów do Polski, zagrożony aresztowaniem, w okolicach Wysokiego Mazowieckiegozorganizował oddział Ruchu Obrony Armii Krajowej. Prowadził działalność konspiracyjną z przerwami do roku 1952. Aresztowany w wyniku prowokacji MBP. Przeszedł brutalne śledztwo, skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w październiku 1953 r.

Józef Kuraś

Józef Kuraś ps. „Ogień” (1915-1947) – uczestnik wojny obronnej w 1939 r. Od listopada 1939 r. działał w Związku Walki Zbrojnej. Od 1941 r. w szeregach regionalnej organizacji „Konfederacja Tatrzańska”. 29 czerwca 1943 r. Niemcy zabili jego ojca, żonę oraz syna. Po tej tragedii przyjął pseudonim „Ogień”. W 1945 r. wyprowadził swoich podkomendnych z gór i stworzył oddział, który był jedną z największych lokalnych struktur konspiracyjnych na terenie Podhala. W lutym 1947 r. razem z kilkoma podkomendnymi został otoczony we wsi pod Nowym Targiem. Po nieudanej próbie przebicia się usiłował popełnić samobójstwo. Zmarł dzień później w szpitalu w Nowym Targu.

August Fieldorf - Nil

August Fieldorf ps. „Nil”(1895-1953) - żołnierz I Brygady Legionów, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. W wojnie obronnej 1939 r. przeszedł cały szlak bojowy 12. Dywizji Piechoty, jako dowódca 51. Pułku Piechoty Strzelców Kresowych im. Giuseppe Garibaldiego. Przez Węgry przedostał się na Zachód do polskiej armii.Został pierwszym emisariuszem Rządu i Naczelnego Wodza do kraju. 17 lipca 1940 wyruszył z Londynu przez Afrykę, Stambuł, Belgrad, Budapeszt, do Warszawy dotarł 6 września. Dowódca Kedywu KG Armii Krajowej. W 1944 awansowany na stopień generała brygady i mianowany na stanowisko Naczelnego Komendanta organizacji „NIE” do działań w warunkach sowieckiej okupacji. W1945 r. aresztowany przez NKWD pod fałszywym nazwiskiem Walenty Gdanicki i zesłany do obozu pracy na Uralu. Po odbyciu kary, w 1947 powrócił do Polski i w 1948 r. ujawnił się. Aresztowany w 1950 r., osadzony w aresztach śledczych MBP przy ul. Koszykowej i przy ul. Rakowieckiej 37. Mimo tortur odmówił współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa. Po sfingowanym procesie skazany na karę śmierci. Wyrok przez powieszenie wykonano 24 lutego 1953 r. w więzieniu Warszawa-Mokotów przy Rakowieckiej. Jego ciała nie odnaleziono do dzisiejszego dnia.

Łukasz Ciepliński

Łukasz Ciepliński ps. „Pług” (1913-1951) – uczestnik wojny obronnej 1939 r. Od początku okupacji działał w konspiracyjnych organizacjach ZWZ, AK. W październiku 1944 r. podjął nieudaną próbę odbicia więzionych przez NKWD na zamku w Rzeszowie żołnierzy AK. Kolejno działał w NIE, w Delegaturze Sił Zbrojnych i w Stowarzyszeniu WiN. W styczniu 1947 r. został prezesem IV Zarządu Głównego WiN. Aresztowany w listopadzie 1947 r. Przeszedł brutalne śledztwo.

Witold Pilecki

Witold Pilecki ps. „Witold”(1901-1948) - studiował na Wydziale Rolnym Uniwersytetu w Poznaniu oraz na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Za zasługi w Bitwie Warszawskiej i czynny udział w wyzwoleniu uhonorowany Krzyżem Walecznych. Podczas II wojny światowej walczył w kampanii wrześniowej. Był dowódcą plutonu w szwadronie kawalerii 19. Dywizjonu Piechoty Armii „Prusy". W konspiracji współtworzył Tajną Armię Polską. Dobrowolnie poszedł do Auschwitz, gdzie założył Związek Organizacji Wojskowej, którego członkowie zdobywali żywność, ubranie, pomagali w przekazywaniu wiadomości rodzinom więźniów. Uciekł z Auschwitz w 1943 r. i napisał raport o obozie. Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Prowadził działalność wywiadowczą na rzecz 2. Korpusu Polskiego we Włoszech, zbierał też informacje o żołnierzach więzionych w obozach NKWD. Oskarżony o działalność wywiadowczą na rzecz rządu polskiego na emigracji, skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 15 maja 1948 r. w Warszawie.

Hieronim Dekutowski

Hieronim Dekutowski ps. „Zapora” (1924-1949) - uczestnik wojny obronnej 1939 r., po kampanii wrześniowej przedostał się na Węgry, gdzie został internowany. Zbiegł z obozu i przedostał się na Zachód. Przeszedł szkolenie dla cichociemnych, zrzucony nad Polską we wrześniu 1943 r. W kraju został dowódcą oddziałów partyzanckich AK na Lubelszczyźnie. Przeprowadził wiele akcji bojowych przeciwko oddziałom niemieckim. Po wejściu sowietów do Polski pozostał w konspiracji. Działalność bojową prowadził do 1947 r. Aresztowany w trakcie próby wyjazdu na Zachód. Przeszedł brutalne śledztwo w więzieniu przy Rakowieckiej. Skazany na karę śmierci, wyrok wykonano 7 marca 1949 r.

Abp Antoni Baraniak

Abp Antoni Baraniak (1904-1977) – w 1925 r. złożył śluby wieczyste w Zgromadzeniu Salezjańskim, a pięć lat później przyjął z rąk abp. Adama Sapiehy święcenia kapłańskie. Był sekretarzem i kapelanem prymasów Polski: kard. Augusta Hlonda i kard. Stefana Wyszyńskiego. W 1951 r. otrzymał sakrę biskupią. Z racji swej bliskiej współpracy z prymasem, stał się jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiego Kościoła w najgorszych czasach stalinowskich prześladowań. W nocy z 25 na 26 września 1953 roku, kiedy do pałacu arcybiskupów warszawskich wkroczyli funkcjonariusze UB w celu aresztowania kard. Wyszyńskiego, prymas sądził, że to bp Baraniak zastąpi go w pełnieniu obowiązków. Jednak kilka godzin później został zatrzymany i osadzony w więzieniu przy Rakowieckiej. Torturowany fizycznie i psychicznie. W 1955 r. przewieziono go do miejsca odosobnienia w Marszałkach pod Ostrzeszowem, a następnie do Krynicy Górskiej. Nie poszedł na współpracę. Po październiku 1956 r. wyszedł na wolność. Od 1957 roku sprawował funkcję metropolity poznańskiego. Organizował uroczystości milenijne. Zmarł 13 sierpnia 1977 roku.

Wiktor Stryjewski

Wiktor Stryjewski ps. „Cacko” (1916-1951) – uczestnik wojny obronnej 1939 r., żołnierz Armii Krajowej. W lutym 1945 r. zatrzymany za zabicie sowieckiego żołnierza gwałcącego Polkę. Dzięki pomocy funkcjonariusza UB, który współpracował z podziemiem, zbiegł z aresztu. Walczył w oddziałach Franciszka Majewskiego oraz Stefana Bronarskiego. Od października 1947 r. dowódca oddziału Pogotowia Akcji Specjalnej NZW. Przeprowadził wiele spektakularnych akcji bojowych i likwidacyjnych. W lutym 1949 r. aresztowany po walce z grupą operacyjną UB-MO-KBW. W lipcu 1950 r. skazany na 38-krotną karę śmierci. Wyrok wykonano 18 stycznia 1951 r. w więzieniu przy Rakowieckiej.

Antonii Heda

Antonii Heda ps. „Szary” (1916-2008) – w 1939 r.uczestnik walk 12. Dywizji Piechoty pod Iłżą, następnie na Lubelszczyźnie. W lipcu 1940 r. zatrzymany przez sowietów podczas próby przejścia granicy i przetrzymywany w Brześciu. W 1941 r. został skazany na 12 lat łagru. Uwolniony podczas ataku Niemiec na ZSRR. W roku 1941 zatrzymany przez Niemców i osadzony w obozie dla jeńców sowieckich k. Terespola, skąd uciekł. Był komendantem Podobwodu Iłża, dowódcą oddziału partyzanckiego i uczestnikiem operacji "Burza". W 1945 w Ruchu Oporu AK, organizacji „Nie” i Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj, w okręgach kieleckim i radomskim. W sierpniu 1945 r. ok. 250-osobowy oddział AK pod jego dowództwem rozbił więzienie w centrum Kielc, przy ul. Zamkowej, i uwolnił ok. 350 więźniów, głównie żołnierzy AK. W 1948 aresztowany i skazany na 4-krotną karę śmierci, zamienioną aktem łaski na dożywocie, osadzony w areszcie Warszawa-Mokotów, następnie w Rawiczu i Wronkach, w 1956 zwolniony na mocy amnestii. W latach 1980-81przewodniczący Niezależnego Związku Kombatantów przy „Solidarności”. Internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce. Współorganizator i prezes Światowej Federacji Polskich Kombatantów. W 2006 Komendant Główny Związku Strzeleckiego, awansowany do stopnia gen. brygady. Zmarł w Warszawie w 2008 roku.

Józef Franczak

Józef Franczak ps. „Lalek” (1918 -1963) - w wieku 17 lat wstąpił do Wojska Polskiego. W 1939 został aresztowany przez sowietów. Zdołał uciec z niewoli i w 1940 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Prowadził szkolenia partyzantów w Żukowie. Był dowódcą drużyny, potem plutonu w III Rejonie Obwodu Lublin AK. W 1944 r. przymusowo wcielony w stopniu oficerskim do 2. Armii Wojska Polskiego. W styczniu 1945, będąc świadkiem wydawania i wykonywania wyroków śmierci na AK-owcach, zdezerterował. Poszukiwany przez NKWD. Brał udział w wielu zamachach na tzw. utrwalaczy władzy ludowej - milicjantów i żołnierzy formacji bezpieczeństwa. W 1961 lubelska prokuratura wydała za Franczakiem list gończy. Zadenuncjowany przez Stanisława Mazura, brata stryjecznego swojej żony (który był tajnym współpracownikiem SB pseud. Michał). Zastrzelony 21 października 1963 r.

Zdzisław Broński

Zdzisław Broński ps. „Uskok” (1912-1949) – uczestnik wojny obronnej 1939 r., trafił do niewoli niemieckiej, z której w roku 1940 zbiegł. Włączył się do działalności partyzanckiej – w Armii Krajowej do 1945 r., po czym rozwiązał swój oddział. Rozważał wstąpienie do LWP, ale dowiedziawszy się, że komunistyczne władze planują jego aresztowanie, wrócił do konspiracji. Wszedł w struktury WiN, gdzie był jednym z najbliższych współpracowników Hieronima Dekutowskiego. W maju 1949 r. UB dowiedziało się o jego miejscu ukrycia. Otoczony, popełnił samobójstwo, rozrywając się granatem.

Franciszek Majewski

Franciszek Majewski (1919-1948) – uczestnik wojny obronnej 1939 r., ranny w bitwie pod Mławą i wzięty do niewoli niemieckiej, z której został zwolniony w 1940 r. Od jesieni 1940 r. żołnierz Polskiej Organizacji Zbrojnej, od 1942 r. w Armii Krajowej. W lipcu 1945 r. ujawnił się wraz z całym Inspektoratem Płocko-Sierpeckim AK. Zagrożony więzieniem, wrócił do konspiracji, walcząc w Ruchu Oporu Armii Krajowej, obwód „Mewa”. W 1947 r. odmówił ponownego ujawnienia się. W kilku spektakularnych akcjach rozbijał oddziały UB-MO na zachodnim Mazowszu. Podporządkował się XXIII Okręgowi NZW. 26 września 1948 w gospodarstwie swojej narzeczonej został otoczony przez oddziały UB-MO-KBW. Po sześciogodzinnej samotnej walce odebrał sobie życie.

Henryk Flame

Henryk Flame ps. „Bartek” (1918 – 1947) - pilot, walczył w kampanii wrześniowej. Został zestrzelony 17 września w okolicach Stanisławowa. W czasie okupacji niemieckiej założył organizację Harcerska Armia Krajowa. Od 1944 roku był żołnierzem Narodowych Sił Zbrojnych, od wiosny 1945 roku komendantem okręgu VII NSZ. W latach 1945-1947 jego oddziały stoczyły blisko 240 potyczek z oddziałami UB-KBW. Oddziały podległe Henrykowi Flame zostały wprowadzone w zasadzkę przez agentów Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego - zamordowano blisko 200 żołnierzy NSZ. Flame został skrytobójczo zabity strzałem w plecy 1 grudnia 1947 w Zabrzegu.

Anatol Radziwonik

Anatol Radziwonik „Olech” (1916-1949) - po skończeniu seminarium nauczycielskiego w Słonimiu uczył w Iszczołnianach k. Szczuczyna. W 1938 r. w Szkole Podchorążych przy 39 pp. w Jarosławiu. Od 1943 dowodził placówką w Obwodzie AK Szczuczyn. Następnie w partyzantce, gdzie dowodził plutonem w 2. kompanii VII batalionu 77 pp. „Ponurego”. Po aresztowaniach sowieckich pozostał w konspiracji. Współdziałał z ppor. „Ragnerem”, por. „Krysią”. Po ich śmierci, od wiosny 1945 r. na czele Obwodu nr 49/67 (pow. szczuczyński i lidzki). który liczył ok. 1000 osób i stanowił najsilniejszą konspiracja za polską granicą na Białorusi. Likwidował enkawudzistów i konfidentów. Poległ 12 maja 1949 r. w starciu z siłami NKWD niedaleko wsi Raczkowszczyzna k. Bakszty, zdradzony przez miejscowego konfidenta.

Marian Bernaciak

Marian Bernaciak ps. „Orlik” (1917-1946) – we wrześniu 1939 r. wzięty do niewoli we Włodzimierzu Wołyńskim. Po ucieczce w konspiracji, pod pseudonimem „Dymek”. W 1941 utworzył punkt kontaktowy ZWZ, inicjator utworzenia szkoły podoficerskiej żołnierzy AK. Szef Kedywu Podobwodu „A” Obwodu Puławy AK. Pod pseudonimem „Orlik” objął dowództwo 1. kompanii 1. batalionu 15. Pułku Piechoty „Wilków”. W akcji „Burza” jego oddział 26 lipca 1944 opanował Ryki i Główną Składnicę Uzbrojenia nr 2 w Stawach. Wyruszył na pomoc powstańczej Warszawie, zatrzymany przez Sowietów. Od września 1944 walczył z okupantem sowieckim i z UB. Po rozwiązaniu AK podporządkowany Delegaturze Sił Zbrojnych. W Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość jako zwierzchnik wojskowy na terenie Inspektoratu Puławy. 24 kwietnia 1945 oddział „Orlika” uwolnił więzionych w PUBP w Puławach. Miesiąc później w Lesie Stockim zgrupowanie „Orlika” rozbiło grupę operacyjną NKWD i UB. W 1946 ranny podczas ucieczki przed oddziałami wojska i milicji. Umiera na polach Piotrówka. Został pochowany na cmentarzu bródnowskim w Warszawie jako Marian Biernacki.

Antoni Żubryd

Antoni Żubryd ps. „Zuch” (1918 – 1946) - uczestnik wojny obronnej w 1939 r. Trafił do niewoli niemieckiej, z której zbiegł. Po wkroczeniu Sowietów do Polski zgłosił się do pomocy w tworzeniu struktur bezpieczeństwa. Od września 1944 był oficerem w PUBP w Sanoku. Utrzymywał kontakty z podziemiem niepodległościowym. W czerwcu 1945 r. wszedł do konspiracji, uwalniając kliku więźniów z aresztu w Sanoku. W ramach odwetu UB aresztował jego 3-letniego syna i teściową. Żubryd zagroził rozstrzelaniem milicjantów z posterunku, który zajął, jeżeli jego rodzina nie zostanie zwolniona. Funkcjonariusze UB, nie chcąc ryzykować, zwolnili dziecko i teściową. Jesienią 1945 r. oddział nazwany Samodzielnym Batalionem Operacyjnym NSZ liczył blisko 150 żołnierzy, brał udział w wielu potyczkach z siłami KBW-UB. Antonii Żubryd został zastrzelony w październiku 1946 r. razem ze swoją ciężarną żoną Janiną, przez agenta UB Jerzego Vaulina.

Stanisław Sojczyński

Stanisław Sojczyński ps. „Warszyc” (1910 – 1947) – uczestnik wojny obronnej w 1939 r. Żołnierz konspiracyjnych organizacji Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej. Od 1942 zastępca komendanta Obwodu AK Radomsko. W sierpniu 1943 r. przeprowadził udaną akcję rozbicia więzienia w Radomsku. W 1945 r. stworzył organizację Konspiracyjne Wojsko Polskie. W jego szeregach walczyło blisko 3 000 żołnierzy. Sojczyński został aresztowany w czerwcu 1946 r. i skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w Łodzi 19 lutego 1947 r.

Stefan Bronarski

Stefan Bronarski (1916-1951) – uczestnik wojny obronnej 1939 r. Od 1940 r. działał w organizacjach konspiracyjnych, od 1942 r. w NSZ, a po scaleniu NSZ z AK był dowódcą Kedywu Inspektoratu i Obwodu Płock AK. Po wkroczeniu do Polski sowietów pozostał w konspiracji. Od 1946 r. był komendantem XXIII Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. W kilku powiatach zachodniego Mazowsza powołał patrole do walki z bezprawiem. Został aresztowany we wrześniu 1948 r. i po prawie dwuletnim śledztwie skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 18 stycznia 1951 r. w więzieniu przy Rakowieckiej.

Ks. Władysław Gurgacz SJ

Ks. Władysław Gurgacz SJ, ps. Sem (1914-1949) - w 1947 r. prowadził rekolekcje w Krynicy, cieszące się wśród wiernych ogromną popularnością, za co miejscowy milicjant próbował go zamordować. Zagrożony aresztowaniem musiał się ukrywać. Został kapelanem Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej. Krakowski Urząd Bezpieczeństwa - aby go ująć - zorganizował liczną agenturę, jednak nikt go nie wydał. Został aresztowany w wyniku niepowodzenia akcji zdobywania pieniędzy w krakowskim banku, w której nie uczestniczył. Nie skorzystał z możliwości ucieczki. 13 sierpnia 1949 roku został skazany na śmierć. Rozstrzelany w krakowskim więzieniu przy ulicy Montelupich 14 września 1949 r.

Kazimierz Kamiński

Kazimierz Kamiński ps. „Huzar” (1919-1953) – uczestnik wojny obronnej w 1939. Dzięki fałszywym dokumentom udało mu się opuścić obóz jeniecki. Działał w Armii Krajowej do 1945 r. Po wkroczeniu sowietów do Polski, zagrożony aresztowaniem, w okolicach Wysokiego Mazowieckiegozorganizował oddział Ruchu Obrony Armii Krajowej. Prowadził działalność konspiracyjną z przerwami do roku 1952. Aresztowany w wyniku prowokacji MBP. Przeszedł brutalne śledztwo, skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w październiku 1953 r.

Józef Kuraś

Józef Kuraś ps. „Ogień” (1915-1947) – uczestnik wojny obronnej w 1939 r. Od listopada 1939 r. działał w Związku Walki Zbrojnej. Od 1941 r. w szeregach regionalnej organizacji „Konfederacja Tatrzańska”. 29 czerwca 1943 r. Niemcy zabili jego ojca, żonę oraz syna. Po tej tragedii przyjął pseudonim „Ogień”. W 1945 r. wyprowadził swoich podkomendnych z gór i stworzył oddział, który był jedną z największych lokalnych struktur konspiracyjnych na terenie Podhala. W lutym 1947 r. razem z kilkoma podkomendnymi został otoczony we wsi pod Nowym Targiem. Po nieudanej próbie przebicia się usiłował popełnić samobójstwo. Zmarł dzień później w szpitalu w Nowym Targu.

© 2017. Wszystkie prawa zastrzeżone